Strefa ZDROWIE
xxx

Wykaz chemicznych dodatków do żywności

Wykaz chemicznych dodatków do żywności 

Numer Nazwa Dodatkowe informacje
E 100 Kurkumina barwnik
E 101 (i) Ryboflawina barwnik
(ii) Ryboflawiny-5′-fosforan
E 102 Tartrazyna barwnik
E 104 Żółcień chinolinowa barwnik
E 110 Żółcień pomarańczowa S barwnik
E 120 Koszenila, barwnik
Kwas karminowy
E 122 Azorubina barwnik
E 123 Amarant barwnik
E 124 Czerwień koszenilowa barwnik
E 127 Erytrozyna barwnik
E 128 Czerwień 2G barwnik
E 129 Czerwień Allura AC barwnik
E 131 Błękit patentowy V barwnik
E 132 Indygotyna barwnik
E 133 Błękit brylantowy FCF barwnik
E 140 Chlorofile i chlorofiliny barwnik
(i) Chlorofile
(ii) Chlorofiliny
E 141 Chlorofili i chlorofilin kompleksy miedziowe barwnik
(i) Chlorofili kompleksy miedziowe
(ii) Chlorofilin kompleksy miedziowe
E 142 Zieleń S barwnik
E 150a Karmel barwnik
E 150b Karmel siarczynowy barwnik
E 150c Karmel amoniakalny barwnik
E 150d Karmel amoniakalno-siarczynowy barwnik
E 151 Czerń brylantowa PN barwnik
E 153 Węgiel roślinny barwnik
E 154 Brąz FK barwnik
E 155 Brąz HT barwnik
E 160a Karoteny barwnik
(i) Mieszanina karotenów
(ii) Beta-karoten
E 160b Annato, biksyna, norbiksyna barwnik
E 160c Ekstrakt z papryki (kapsantyna, kapsorubina) barwnik
E 160d Ekstrakt z pomidorów (likopen) barwnik
E 160e Beta-apo-8′-karotenal barwnik
E 160f Ester etylowy kwasu beta-apo-8′ -karotenowego barwnik
E 161b Luteina barwnik
E 161g Kantaksantyna barwnik
E 162 Betanina, czerwień buraczana barwnik
E 163 Antocyjany barwnik
E 170 Węglany wapnia regulatory kwasowości, stabilizatory, substancje, przeciw- zbrylające, nośniki; barwnik – E170(i)
(i) Węglan wapnia
(ii) Wodorowęglan wapnia
E 171 Dwutlenek tytanu barwnik
E 172 Tlenki i wodorotlenki żelaza barwnik
E 173 Aluminium barwnik
E 174 Srebro barwnik
E 175 Złoto barwnik
E 180 Czerwień litolowa BK barwnik
E 200 Kwas sorbowy substancja konserwująca
E 202 Sorbinian potasu substancja konserwująca
E 203 Sorbinian wapnia substancja konserwująca
E 210 Kwas benzoesowy substancja konserwująca
E 211 Benzoesan sodu substancja konserwująca
E 212 Benzoesan potasu substancja konserwująca
E 213 Benzoesan wapnia substancja konserwująca
E 214 Ester etylowy kwasu p-hydroksybenzoesowego substancja konserwująca
E 215 Ester etylowy kwasu p-hydroksybenzoesowego – sól sodowa substancja konserwująca
E 216 Ester propylowy kwasu p-hydroksybenzoesowego substancja konserwująca
E 217 Ester propylowy kwasu p-hydroksybenzoesowego – sól sodowa substancja konserwująca
E 218 Ester metylowy kwasu p-hydroksybenzoesowego substancja konserwująca
E 219 Ester metylowy kwasu p-hydroksybenzoesowego – sól sodowa substancja konserwująca
E 220 Bezwodnik kwasu siarkawego (dwutlenek siarki) substancja konserwująca
E 221 Siarczyn sodu substancja konserwująca
E 222 Wodorosiarczyn sodu substancja konserwująca
E 223 Pirosiarczyn sodu substancja konserwująca, substancja spulchniająca, przeciwutleniacz
E 224 Pirosiarczyn potasu substancja konserwująca
E 226 Siarczyn wapnia substancja konserwująca
E 227 Wodorosiarczyn wapnia substancja konserwująca
E 228 Wodorosiarczyn potasu substancja konserwująca
E 230 Bifenyl, difenyl substancja konserwująca
E 231 Ortofenylofenol substancja konserwująca
E 232 Sól sodowa ortofenylofenolu substancja konserwująca
E 234 Nizyna substancja konserwująca
E 235 Natamycyna substancja konserwująca
E 242 Dimetylo-diwęglan substancja konserwująca
E 250 Azotyn sodu substancja konserwująca
E 251 Azotan sodu substancja konserwująca
E 252 Azotan potasu substancja konserwująca
E 260 Kwas octowy regulator kwasowości, stabilizator
E 261 Octan potasu stabilizator, regulator kwasowości
E 262 Octany sodu stabilizator, regulator kwasowości
(i) Octan sodu
(ii) Dioctan sodu
E 263 Octan wapnia stabilizator, nośnik, regulator kwasowości
E 270 Kwas mlekowy regulator kwasowości, przeciwutleniacz, kwas
E 280 Kwas propionowy substancja konserwująca
E 281 Propionian sodu substancja konserwująca
E 282 Propionian wapnia substancja konserwująca
E 290 Dwutlenek węgla gaz do pakowania
E 296 Kwas jabłkowy regulator kwasowości
E 297 Kwas fumarowy regulator kwasowości
E 300 Kwas askorbinowy przeciwutleniacz, substancja klarująca, regulator kwasowości, stabilizator
E 301 Askorbinian sodu przeciwutleniacz, regulator kwasowości, stabilizatory
E 302 Askorbinian wapnia przeciwutleniacz, regulator kwasowości, stabilizatory
E 304 Estry kwasów tłuszczowych i kwasu askorbinowego przeciwutleniacze, stabilizatory
(i) Palmitynian askorbylu
(ii) Stearynian askorbylu
E 306 Mieszanina tokoferoli przeciwutleniacz
E 307 Alfa-tokoferol przeciwutleniacz
E 308 Gamma-tokoferol przeciwutleniacz
E 309 Delta-tokoferol przeciwutleniacz
E 310 Galusan propylu przeciwutleniacz
E 311 Galusan oktylu przeciwutleniacz
E 312 Galusan dodecylu przeciwutleniacz
E 315 Kwas izoaskorbinowy przeciwutleniacz
E 316 Izoaskorbinian sodu przeciwutleniacz
E 320 Butylohydroksyanizol (BHA) przeciwutleniacz
E 321 Butylohydroksytoluen (BHT) przeciwutleniacz
E 322 Lecytyna emulgator, nośnik
E 325 Mleczan sodu stabilizator, regulator kwasowości
E 326 Mleczan potasu stabilizator, regulator kwasowości
E 327 Mleczan wapnia stabilizator, regulator kwasowości
E 330 Kwas cytrynowy kwas, przeciwutleniacz, regulator kwasowości, stabilizator
E 331 Cytryniany sodu regulatory, kwasowości, stabilizatory, nośniki, przeciwutleniacze
(i) Cytrynian monosodowy
(ii) Cytrynian disodowy
(iii) Cytrynian trisodowy
E 332 Cytryniany potasu regulatory, kwasowości, stabilizatory, nośniki, przeciwutleniacze
(i) Cytrynian monopotasowy
(ii) Cytrynian tripotasowy
E 333 Cytryniany wapnia regulatory, kwasowości, stabilizatory
(i) Cytrynian monowapniowy
(ii) Cytrynian diwapniowy
(iii) Cytrynian triwapniowy
E 334 Kwas winowy regulator kwasowości
E 335 Winiany sodu regulatory, kwasowości, substancje, spulchniające
(i) Winian monosodowy
(ii) Winian disodowy
E 336 Winiany potasu regulatory, kwasowości, substancje, spulchniające
(i) Winian monopotasowy
(ii) Winian dipotasowy
E 337 Winian sodowo-potasowy regulator kwasowości, substancja spulchniająca
E 338 Kwas fosforowy regulator kwasowości, substancja klarująca
E 339 Fosforany sodu regulatory kwasowości, stabilizatory, substancje spulchniające
(i) Fosforan monosodowy
(ii) Fosforan disodowy
(iii) Fosforan trisodowy
E 340 Fosforany potasu stabilizatory, substancje spulchniające
(i) Fosforan monopotasowy
(ii) Fosforan dipotasowy
(iii) Fosforan tripotasowy
E 341 Fosforany wapnia stabilizatory, substancje spulchniające, substancje wiążące, nośniki, substancje przeciwzbrylające
(i) Fosforan monowapniowy
(ii) Fosforan diwapniowy
(iii) Fosforan triwapniowy
E 342 Fosforany amonu regulatory kwasowości
(i) ortofosforan monoamonowy
(ii) ortofosforan diamonowy
E 350 Jabłczany sodu regulatory kwasowości
(i) Jabłczan sodu
(ii) Wodorojabłczan sodu
E 353 Kwas metawinowy stabilizator
E 354 Winian wapnia regulator kwasowości
E 355 Kwas adypinowy regulator kwasowości, substancja spulchniająca
E 356 Adypinian sodu regulator kwasowości
E 357 Adypinian potasu regulator kwasowości
E 363 Kwas bursztynowy regulator kwasowości
E 385 Sól wapniowo-disodowa kwasu etylenodiaminotetra-octowego przeciwutleniacz
E 400 Kwas alginowy zagęstnik, substancja żelująca, nośnik
E 401 Alginian sodu zagęstnik, substancja żelująca, substancja klarująca, nośnik, stabilizator
E 402 Alginian potasu zagęstnik, substancja żelująca, nośnik, stabilizator
E 403 Alginian amonu zagęstnik, substancja żelująca, nośnik, stabilizator
E 404 Alginian wapnia zagęstnik, substancja żelująca, nośnik, stabilizator
E 405 Alginian propylenowo-glikolowy zagęstnik, substancja żelująca, emulgator, nośnik, stabilizator
E 406 Agar zagęstnik, substancja żelująca, substancja klarująca, nośnik, stabilizator
E 407 Karagen zagęstnik, substancja żelująca, stabilizator, substancja klarująca i środek filtracyjny, nośnik
E 410 Mączka chleba świętojańskiego zagęstnik, substancja żelująca, stabilizator, nośnik
E 412 Guma guar zagęstnik, substancja żelująca, stabilizator, nośnik
E 413 Tragakanta zagęstnik, substancja żelująca, nośnik
E 414 Guma arabska zagęstnik, substancja żelująca, stabilizator, emulgator, nośnik, substancja do stosowania na powierzchnię
E 415 Guma ksantanowa zagęstnik, substancja żelująca, stabilizator, substancja do stosowania na powierzchnię, nośnik
E 416 Guma karaya stabilizator
E 417 Guma Tara stabilizator
E 418 Guma gellan zagęstnik, substancja żelująca, stabilizator
E 420 Sorbitol substancje słodzące, substancje utrzymujące wilgotność, substancje do stosowania na powierzchnię, nośniki, substancje wypełniające
(i) sorbitol
(ii) syrop sorbitolowy
E 421 Mannitol substancja słodząca, nośnik, substancja wypełniająca
E 422 Glicerol (gliceryna) stabilizator, substancja utrzymująca wilgotność, nośnik, substancja do stosowania na powierzchnię
E 425 Konjac zagęstnik, substancja żelująca, nośnik
(i) Konjac guma
(ii) Konjac glukomannan
E 432 Monolaurynian polioksyetylenosorbitolu emulgator, nośnik
E 433 Monooleinian polioksyetylenosorbitolu emulgator, nośnik
E 434 Monopalmitynian polioksyetylenosorbitolu emulgator, nośnik
E 435 Monostearynian polioksyetylenosorbitolu emulgator, nośnik
E 436 Tristearynian polioksyetylenosorbitolu emulgator, nośnik
E 440 Pektyny zagęstniki, substancja żelująca, nośnik, substancje do stosowania na powierzchnię, stabilizatory
(i) pektyna
(ii) pektyna amidowana
E 442 Fosfatydy amonu emulator, nośnik
E 444 Octan izomaślanu sacharozy stabilizator
E 445 Ester glicerolu i żywicy roślinnej emulgator, stabilizator
E 450 Difosforany regulatory kwasowości, stabilizatory, substancje klarujące, substancje spulchniające
(i) Difosforan disodowy
(ii) Difosforan trisodowy
(iii) Difosforan tetrasodowy
(iv) Difosforan dipotasowy
(v) Difosforan tetrapotasowy
(vi) Difosforan diwapniowy
(vii) Diwodoro-difosforan wapnia
E 451 Trifosforany stabilizatory
(i) Trifosforan pentasodowy
(ii) Trifosforan pentapotasowy
E 452 Polifosforany stabilizatory
(i) Polifosforan sodu
(ii) Polifosforan potasu
(iii) Polifosforan sodowo-wapniowy
(iv) Polifosforan wapnia
E 460 Celuloza substancja wypełniająca,
(i) Celuloza mikrokrystaliczna zagęstnik, substancja żelująca, nośnik,
(ii) Celuloza sproszkowana stabilizator
E 461 Metyloceluloza nośnik, stabilizator
E 463 Hydroksypropyloceluloza substancja wypełniająca, zagęstnik, substancja żelująca, nośnik, stabilizator
E 464 Hydroksypropylometyloceluloza zagęstnik, substancja żelująca, nośnik, substancja do stosowania na powierzchnię, stabilizator
E 465 Etylometyloceluloza nośnik, stabilizator
E 466 Karboksymetyloceluloza, sól sodowa karboksymetylocelulozy (CMC) zagęstnik, substancja żelująca, nośnik, stabilizator, substancja wypełniająca
E 468 Sól sodowa karboksymetylocelulozy usieciowana nośnik
E 469 Enzymatycznie zhydrolizowana karboksymetyloceluloza nośnik
E 470a Sole sodowe, potasowe i wapniowe kwasów tłuszczowych stabilizator, emulgator, nośnik
E 470b Sole magnezowe kwasów tłuszczowych, w tym stearynian magnezu substancja przeciwzbrylająca, nośnik
E 471 Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych emulgator, nośnik
E 472a Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane kwasem octowym emulgator, nośnik
E 472b Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane kwasem mlekowym emulgator
E 472c Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane kwasem cytrynowym emulgator, nośnik
E 472d Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane kwasem winowym emulgator
E 472e Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane kwasem mono- i diacetylowinowym emulgator, nośnik
E 472f Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane mieszaniną kwasu octowego i winowego emulgator
E 473 Estry sacharozy i kwasów tłuszczowych emulgator, nośnik
E 474 Sacharoglicerydy emulgator
E 475 Estry kwasów tłuszczowych i poliglicerolu emulgator, nośnik
E 476 Polirycynoleinian poliglicerolu emulgator
E 477 Estry kwasów tłuszczowych i glikolu propylenowego emulgator
E 479b Termoutleniony olej sojowy z mono- i diglicerydami kwasów tłuszczowych emulgator
E 481 Stearyoilomleczan sodu emulgator
E 482 Stearyoilomleczan wapnia emulgator
E 491 Monostearynian sorbitolu emulgator, nośnik
E 492 Tristearynian sorbitolu emulgator, nośnik
E 493 Monolaurynian sorbitolu nośnik
E 494 Monooleinian sorbitolu nośnik
E 495 Monopalmitynian sorbitolu nośnik
E 500 Węglany sodu regulatory kwasowości, substancje spulchniające, stabilizatory, nośniki, substancje wzmacniające smak i zapach, substancje wypełniające
(i) Węglan sodu
(ii) Wodorowęglan sodu
E 501 Węglany potasu regulatory kwasowości, substancje spulchniające, nośniki
(i) Węglan potasu
(ii) Wodorowęglan potasu
E 503 Węglany amonu regulatory kwasowości, substancje spulchniające
(i) Węglan amonu
(ii) Wodorowęglan amonu
E 504 Węglany magnezu regulatory kwasowości, nośniki, substancje spulchniające, substancje przeciwzbrylające
(i) Węglan magnezu
(ii) Wodorowęglan magnezu
E 507 Kwas chlorowodorowy (kwas solny) regulator kwasowości
E 508 Chlorek potasu regulator kwasowości, nośnik
E 509 Chlorek wapnia regulator kwasowości, stabilizator, nośnik, sól emulgująca, substancja wiążąca
E 511 Chlorek magnezu nośnik
E 513 Kwas siarkowy regulator kwasowości
E 514 Siarczany sodu nośniki
(i) siarczan sodu
(ii) wodorosiarczan sodu
E 515 Siarczany potasu nośniki
(i) siarczan potasu
(ii) wodorosiarczan potasu
E 516 Siarczan wapnia regulator kwasowości, stabilizator, nośnik
E 517 Siarczan amonu regulator kwasowości, nośnik
E 524 Wodorotlenek sodu regulator kwasowości, substancja klarująca, nośnik
E 525 Wodorotlenek potasu regulator kwasowości, nośnik
E 526 Wodorotlenek wapnia regulator kwasowości, stabilizator
E 527 Wodorotlenek amonu regulator kwasowości
E 528 Wodorotlenek magnezu regulator kwasowości
E 529 Tlenek wapnia regulator kwasowości
E 530 Tlenek magnezu regulator kwasowości
E 535 Żelazocyjanek sodu substancja przeciwzbrylająca
E 536 Żelazocyjanek potasu substancja klarująca, substancja przeciwzbrylająca
E 538 Żelazocyjanek wapnia substancja przeciwzbrylająca
E 551 Amorficzny dwutlenek krzemu (kwas krzemowy) substancja przeciwzbrylająca, nośnik, substancja klarująca
E 552 Krzemian wapnia substancja przeciwzbrylająca, nośnik
E 553a (i) Krzemian magnezu substancje przeciwzbrylające
(ii) Trikrzemian magnezu
E 553b Talk substancja do stosowania na powierzchnię, substancja wypełniająca, stabilizator, nośnik
E 554 Krzemian glinowo-sodowy substancja przeciwzbrylająca
E 555 Krzemian glinowo-potasowy substancja przeciwzbrylająca
E 556 Krzemian glinowo-wapniowy substancja przeciwzbrylająca
E 558 Bentonit substancja klarująca, nośnik
E 559 Krzemian glinu nośnik, substancja przeciwzbrylająca
E 570 Kwasy tłuszczowe substancja przeciwpianotwórcza, nośnik
E 575 Lakton kwasu glukonowego regulator kwasowości, substancja spulchniająca
E 577 Glukonian potasu nośnik
E 578 Glukonian wapnia stabilizator, substancja wiążąca
E 579 Glukonian żelazawy stabilizator
E 585 Mleczan żelazawy stabilizator
E 620 Kwas glutaminowy substancja wzmacniająca smak i zapach
E 621 Glutaminian sodu substancja wzmacniająca smak i zapach
E 622 Glutaminian potasu substancja wzmacniająca smak i zapach
E 623 Diglutaminian wapnia substancja wzmacniająca smak i zapach
E 624 Glutaminian monoamonowy substancja wzmacniająca smak i zapach
E 625 Diglutaminian magnezu substancja wzmacniająca smak i zapach
E 626 Kwas guanylowy substancja wzmacniająca smak i zapach
E 627 Guanylan disodowy substancja wzmacniająca smak i zapach
E 628 Guanylan dipotasowy substancja wzmacniająca smak i zapach
E 629 Guanylan wapnia substancja wzmacniająca smak i zapach
E 630 Kwas inozynowy substancja wzmacniająca smak i zapach
E 631 Inozynian disodowy substancja wzmacniająca smak i zapach
E 632 Inozynian dipotasowy substancja wzmacniająca smak i zapach
E 633 Inozynian wapnia substancja wzmacniająca smak i zapach
E 634 Rybonukleotydy wapnia substancja wzmacniająca smak i zapach
E 635 Rybonukleotydy disodowe (guanylan disodowy + inozynian disodowy) substancja wzmacniająca smak i zapach
E 640 Glicyna i jej sól sodowa nośnik
E 900a Dimetylopolisiloksan substancja przeciwpianotwórcza, nośnik
E 901 Wosk pszczeli biały i żółty stabilizator, nośnik, substancja do stosowania na powierzchnię
E 902 Wosk candelilla stabilizator, substancja do stosowania na powierzchnię
E 903 Wosk carnauba stabilizator, substancja do stosowania na powierzchnię
E 904 Szelak substancja do stosowania na powierzchnię
E 905 Wosk mikrokrystaliczny substancja do stosowania na powierzchnię
E 938 Argon gaz do pakowania
E 939 Hel gaz do pakowania
E 941 Azot gaz do pakowania
E 942 Podtlenek azotu gaz nośny
E 948 Tlen gaz do pakowania
E 950 Acesulfam-K substancja słodząca
E 951 Aspartam substancja słodząca
E 952 Kwas cyklaminowy i jego sole: sodowa i wapniowa substancja słodząca
E 953 Izomalt substancja słodząca, nośnik, substancja wypełniająca
E 954 Sacharyna i jej sole: sodowa, potasowa i wapniowa substancja słodząca
E 957 Taumatyna substancja słodząca
E 959 Neohesperydyna DC substancja słodząca
E 965 Maltitol substancja słodząca,
(i) Maltitol nośnik, substancja
(ii) Syrop maltitolowy wypełniająca
E 966 Laktitol substancja słodząca, nośnik, substancja wypełniająca
E 967 Ksylitol substancja słodząca, nośnik, substancja wypełniająca
E 999 Ekstrakty Quillaia substancja pianotwórcza
E 1105 Lizozym substancja konserwująca
E 1200 Spolimeryzowana glukoza (polidekstroza) substancja wypełniająca, nośnik, substancja utrzymująca wilgotność
E 1201 Poliwinylopirolidon substancja klarująca, nośnik, substancja wypełniająca
E 1202 Poliwinylopolipirolidon nośnik, substancja wypełniająca
E 1404 Skrobia utleniona skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1410 Fosforan monoskrobiowy skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1412 Fosforan diskrobiowy skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1413 Fosforowany fosforan diskrobiowy skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1414 Acetylowany fosforan diskrobiowy skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1420 Skrobia acetylowana skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1422 Acetylowany adypinian diskrobiowy skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1440 Hydroksypropyloskrobia skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1442 Hydroksypropylofosforan diskrobiowy skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1450 Sól sodowa oktenylobursztynianu skrobiowego skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1451 Acetylowana skrobia utleniona skrobia modyfikowana (zagęstnik, stabilizator), nośnik
E 1504 Octan etylu rozpuszczalnik ekstrakcyjny, nośnik
E 1505 Cytrynian trietylowy substancja pianotwórcza, nośnik
E 1517 Diacetyna nośnik
E 1518 Trioctan glicerolu (triacetyna) nośnik, stabilizator
E 1520 Glikol 1,2-propylenowy nośnik
Glikol polietylenowy 6000 nośnik
Chlorowodorek chininy substancja wzmacniająca smak (zgorzkniająca)

 

 

5,874 total views, 1 views today

4 comments for “Wykaz chemicznych dodatków do żywności

  1. AnitaKt
    16 kwietnia 2014 at 01:48

    Ostanio dużo czytam blogów, stron a także bywam na forum dyskusyjnym gazety.pl.
    Ta strona mnie bardzo zaciekawiła, dodałam sobie ją do ulubionych. Pozdrawiam Anita 🙂

  2. michalpl
    15 maja 2014 at 17:02

    Fajna strona, nawet ciekawy wpis, dodam se do ulubionych niech strace 🙂

  3. maddison
    15 września 2014 at 23:42

    Doskonała strona. Pozdrawiam 🙂

  4. Milena
    31 października 2014 at 20:17

    Oto chodziło. Gratuluje autorowi

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *